Thứ Ba, 12 2017 09:17 CH
中国的
Nghệ thuật dạy con của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni (Kỳ cuối)
01:10 CH | 06/06/2016
 NGHỆ THUẬT DẠY CON CỦA ĐỨC PHẬT THÍCH CA MÂU NI( kỳ cuối)

Đoàn Vũ Thị Hường

3.4. Đạt được trí tuệ giải thoát

Trí tuệ giải thoát là mục tiêu cuối cùng mà Đức Phật muốn dạy cho con của Ngài và cũng như tất mọi người. Đây chính là gia tài mà một người cha như đức Phật muốn trao lại cho con, gia tài này không dễ gì có được, nó chỉ có được nơi một người cha chứng ngộ giải thoát và chỉ có đức Phật mới làm được điều đó một cách trọn vẹn. Qua những bài học trước, La-hầu-la đã thực tập thiền quán và tâm được thuần thục nhu nhuyến, định tĩnh, có điều chưa chứng ngộ được trí tuệ giải thoát. Một hôm, (lúc ấy La-hầu-la tròn 20 tuổi), Đức Phật biết rõ con trai của mình đã thuần thục và gần đến bờ giải thoát. Ngài đã gọi La-hầu-la và cùng đi thiền hành với con vào trong rừng sâu. Sau khi cả hai cùng ngồi dưới gốc cây đại thụ, Đức Phật đã dẫn dắt và hướng tâm La Hầu La đến chỗ thanh tịnh để thấy rõ vạn pháp không có chỗ trú, là vô thường, giả tạm bằng việc hỏi chú hàng loạt những câu hỏi về tuệ giác giải thoát như:

“Này Rahula, con nghĩ thế nào? Con mắt là thường hay vô thường?

- Bạch Thế Tôn, là vô thường.

- Cái gì vô thường là khổ hay lạc?

- Bạch Thế Tôn, là khổ

- Cái gì vô thường, khổ, chịu sự biến hoại, thời có hợp lý chăng khi quán cái ấy: "Cái này là của tôi, cái này là tôi, cái này là tự ngã của tôi?"

- Thưa không vậy, bạch Thế Tôn.

Tương tự như trên Đức Phật đã lần lượt hỏi về: Sắc, thọ, tưởng, hành, thức, cho đến nhãn thức… Đối với một người tu tập, chọn con đường giải thoát làm mục đích cứu cánh thì những tư tưởng nằm sâu trong tiềm thức về cái ngã là chướng ngại cuối cùng cho sự giải thoát, chứng ngộ của người ấy. Với La- hầu-la cũng vậy, đây là nấc thang cuối cùng Đức Phật muốn con trai của mình bước lên trong ngày hôm nay, sau thời pháp thoại này. Với sự dẫn dắt đầy trí tuệ của đức Phật, mỗi câu hỏi đặt ra cho con, để con trả lời theo trình tự là một sự dẫn dắt, hướng tâm con đến sự thuần thục và cuối cùng La-hầu-la đã chứng đắc được tự tính vô ngã của vạn pháp. Đó chính là bước cuối cùng giúp La-hầu-la đạt đến trí tuệ giải thoát, sự giải thoát trọn vẹn.

 

 Quá trình chứng ngộ này, có lẽ một người bình thường sẽ rất khó hiểu, nhưng chúng tôi tạm mượn một khái niệm tương tự, đó là đạt được “trí tuệ cảm xúc” như các nhà khoa học hiện đại đã khám phá. Họ cho rằng: trí tuệ lý thuyết do trẻ học được từ nhà trường không phải là trí tuệ cảm xúc và nó không giải quyết được những thách thức, những vấn đề nan giải trong cuộc sống. Trong khi đó trí tuệ cảm xúc hay năng lực cảm xúc là một siêu năng lực, nó quyết định việc chúng ta khai thác thế mạnh của mình và khám phá được năng lực vô biên của bản thân cũng như nó có thể quyết định con đường thành công trong cuộc sống.[1] Đây chính là nội dung bài học Đức Phật dạy cho con mình về thiền định và trí tuệ. Tuy nhiên, để đạt được trí tuệ giải thoát phải cần có người Thầy đạt đến trình độ đó dẫn dắt thì mới có kết quả.

Vậy là gia tài mà Đức Phật muốn trao lại cho con và Ngài đã trao, La-hầu-la đã nhận được. Ban đầu, La-hầu- la muốn nhận gia tài của cha, có thể chú sẽ không hiểu gì về gia tài quý giá mà không phải là ngai vàng hay của báu, nhưng bây giờ, chú đã nhận ra, và có thể nói, không có sự hạnh phúc nào hơn trong lúc này, chú thật sự cảm nhận rõ về pháp lạc khi đã đi đến đích “Sanh đã tận, Phạm hạnh đã thành, các việc nên làm đã làm, không còn trở lui trạng thái này nữa”.

 

4. Thảo luận về quá trình giáo dục trên

Qua những gì Đức Phật đã dạy La-hầu-la, một người cha dạy con, một người thầy dẫn dắt người học trò và kết quả cuối cùng là đến được mục tiêu mà đức Phật đã đề ra, chúng ta thấy đây là cả một quá trình giáo dục đầy đủ nội dung, phương pháp giảng dạy với những nguyên tắc và mục tiêu giáo dục cụ thể. Đức Thế Tôn thể hiện tinh thần giáo dục rất thực tiễn, đem lại kết quả một cách thiết thực, hiệu quả. Trước tiên, xét về nội dung giáo dục, đức Phật đã dạy cho La-hầu-la theo trình tự từ thấp đến cao, từ nội dung đơn giản đến trừu tượng, thâm sâu. Ban đầu, Ngài dạy La-hầu-la về việc nhận thức rõ sự lợi ích của việc siêng năng học pháp và hành pháp. Kế đến, Ngài đã điều chỉnh hành vi đạo đức cho con bằng việc chỉ cho con thấy rõ những lỗi lầm đã sai phạm và những hậu quả đáng buồn cho những hành động sai lầm đó. Sau đó, Ngài cảnh tỉnh và nhắc nhở La-hầu-la “cái gương soi giúp mình thấy rõ mặt mình sạch hay dơ”, cũng thế sự phản tỉnh thường xuyên là để chúng ta thấy rõ tâm mình là thiện, hay bất thiện để kịp thời ngăn ngừa không để sai phạm.

Bước tiếp theo là đức Phật hướng dẫn La-hầu-la tư duy về các pháp để thấy rõ được bản chất của nó là vô thường, vô ngã, tự tánh vốn không. Từ tư duy đó, La-hầu-la dễ dàng thực tập thiền quán và cuối cùng là đức Phật dẫn tâm La-hầu-la đến chỗ an tịnh, nhuần nhuyễn và đạt được trí tuệ giải thoát. Đây chính là toàn bộ nội dung giáo dục (thể chất, đạo đức, tình cảm, thẩm mỹ, trí tuệ) mà nền giáo dục hiện đại đang áp dụng. Ấy vậy mà Đức Phật dạy cho La-hầu-la cách đây hơn 25 thế kỷ và có điều vượt bậc hơn giáo dục hiện đại, đó là giáo dục đạt được “trí tuệ giải thoát”, chỉ có giáo dục Phật giáo mới làm được điều này.

Xét về phương pháp giáo dục, Đức Phật đã sử dụng các phương pháp giáo dục hiện đại đang sử dụng với thân giáo, khẩu giáo và ý giáo. Khẩu giáo mà ngày nay trong giáo dục gọi là nhóm phương pháp dùng lời. Đức Phật đã dùng những ví dụ cụ thể để minh họa cho bài học với lời giải thích chi tiết, cặn kẻ đi từ đơn giản đến thâm sâu. Ngài còn đưa ra những ví dụ, phân tích chúng và chứng minh để giúp La-hầu-la hiểu rõ vấn đề. Để sự tiếp thu một cách nhanh chóng, hiệu quả, Ngài đã dung phương pháp trực quan sinh động qua việc thực hiện thao tác “đổ nước, úp thau nước xuống, lật ngược lên…” với cách giải thích chính xác, cụ thể. Thân giáo của đức Phật thì chúng ta không cần đề cập nhiều, bởi lẽ như chúng ta đã nói ở trước, Ngài là một con người có nhân cách cao thượng, là bậc Thầy mô phạm được mọi người tôn kính. Với tâm từ bi, trí tuệ sáng chói, oai phong đỉnh đạc cũng đủ cảm hóa được La-hầu-la. Hơn nữa, trong những lần đức Phật dạy cho La-hầu-la, chúng ta thấy Ngài luôn điềm tỉnh, an nhiên và dạy cho cậu bé đúng lúc, đúng thời, đúng việc. Với ý giáo, mỗi bài học đức Phật dạy con đều mang ý nghĩa riêng, mục đích chính là muốn đánh thức tâm ý của La-hầu-la. Đồng thời, Ngài luôn dùng tâm của mình xem xét và dẫn dắt La-hầu-la hướng tâm đến trí tuệ giải thoát. Với phương pháp tự tỉnh và trên nền tảng kinh nghiệm thực chứng của đức Phật, Ngài đã giúp cho La-hầu-la đi đến đích cuối cùng là giác ngộ giải thoát. Có thể nói, phương pháp giáo dục của đức Phật thích hợp với mọi thời đại, là một phương pháp giáo dục tiên tiến cho giới trẻ ngày nay.

 

Về nguyên tắc giảng dạy sư phạm, ngoài những nguyên tắc hiện đại, đức Phật còn vận dụng những nguyên tắc riêng của mình. “Văn-tư- tu”, nguyên tắc “Khế lý - khế cơ - khế thời”… Ngoài ra, Ngài còn sử dụng các nguyên tắc khác để dạy cho La-hầu-la nói riêng và hàng đệ tử nói chung, tùy theo căn cơ, trình độ của mỗi chúng sanh. Xét về mục tiêu giáo dục, với những gì đức Phật dạy cho La-hầu-la, chúng ta nhận thấy có hai mục tiêu chính: Giáo dục La-hầu-la trở thành một con người hoàn thiện nhân cách đạo đức và đạt được trí tuệ giải thoát.

5. Kết luận và kiến nghị

Trong thế giới đầy hận thù, đầy bóng tối của chiến tranh, đe dọa và nếp sống phi đạo đức, chúng ta hãy sống rèn luyện nhân cách thắp lên ngọn đuốc trí tuệ của hiểu biết và cảm thông sâu sắc đối với tất cả mọi người. Đây chính là bức thông điệp mà Đức Phật đã dạy cho chúng ta. Ngài chỉ nhận mình là một con người chứ không là gì khác, nhưng Ngài là một con người với lòng thương vô bờ bến, một trí tuệ trên tất cả các trí tuệ khác, một con người hoàn thiện nhân cách, thoát ly mọi cấu uế, nhiễm ô của trần tục thấp hèn. Vì vậy, nội dung giáo dục của Ngài cũng xoay quanh vấn đề con người, giúp con người trở thành “người” hơn và đặc biệt luôn hướng đến sự hoàn thiện nhân cách, đạt được trí tuệ giải thoát. Câu chuyện Ngài dạy La-hầu-la, chỉ với những bài học Đức Phật dạy cho con cũng đủ để chúng ta nhận thấy Ngài là một nhà giáo dục vĩ đại, mô phạm với một hệ thống giáo dục hoàn bị. Đây là một hệ thống giáo dục với đầy đủ nội dung, phương pháp, nguyên tắc giảng dạy và với mục tiêu cụ thể giúp con người phát triển về mọi mặt và đạt đến mục tiêu cứu cánh, đó là trí tuệ giải thoát mà giáo dục hiện đại chưa làm được, chỉ có giáo dục Phật giáo mới làm được điều đó. Một Văn Hào Tây Phương nói: “Phật giáo là một phương thức làm sao để đạt được lợi lạc cao nhất từ cuộc sống. Phật giáo là một tôn giáo của trí tuệ mà ở đấy kiến thức và thông minh chiếm ưu thế. Ðức Phật không thuyết giảng để thâu nạp tín đồ mà là để soi sáng người nghe.”[2] Ngài đã dẫn dắt và giáo dục con mình theo trình tự rất hợp lý với một hệ thống giáo dục hoàn thiện. Vì vậy, người viết rút ra một số kết luận và kiến nghị như sau.

Đã đến lúc, chúng ta dẹp bỏ tư tưởng cho rằng “Tôn giáo là một thứ thuốc phiện” đối với Phật giáo. Hơn thế nữa, chúng ta cần có thái độ nghiêm túc nghiên cứu giáo lý Phật giáo để nhận ra những giá trị mà Phật giáo đã cống hiến cho nhân loại, nhất là về giáo dục. Các nhà giáo dục cần quan tâm nhiều hơn về hệ thống giáo dục Phật giáo và có những giải pháp thích hợp để đưa giáo dục Phật giáo vào hệ thống giáo dục quốc dân, hoặc ít ra cũng có thể xây dựng một nghành cho việc nghiên cứu, ứng dụng giáo lý Phật giáo trong xã hội hiện đại. Các bậc làm cha mẹ nên học cách giáo dục con của Đức Phật để áp dụng vào việc dạy con của mình. Vì chỉ với những câu chuyện ngắn kể về việc Đức Phật dạy con, chúng ta đã thật sự thán phục phương pháp, nội dung mà đức Phật đã dạy cho con mình. Với một đứa trẻ, những nhà làm công tác giáo dục hay cha mẹ cần gieo xuống nơi tâm hồn con trẻ những hạt giống về nhân cách đạo đức, về lòng thương yêu mọi người qua việc cho trẻ nhận biết về cái có lợi, có hại cho mình và cho người khác. Đây là việc gieo những hạt giống của ý thức về việc mỗi hành động của bản thân chúng ta sẽ ảnh hưởng đến mình và người khác mà giáo dục hiện đại cũng như các bậc làm cha mẹ ngày nay ít quan tâm.

 

Mặc khác, việc cho trẻ quán chiếu, nhìn lại những việc làm của mình hay quán niệm hơi thở (thiền định) chính là chúng ta đang giúp cho trẻ kĩ năng nhận biết bản thân và nhóm những kĩ năng liên quan đến nhận biết và sống với bản thân[3]. Sức mạnh của sự quán chiếu và lòng thương yêu mọi người có được nơi đứa trẻ qua gương của người khác, nhất là cha mẹ của chúng. Đồng thời, cha mẹ thể hiện để cho con trẻ thấy được là chính cha mẹ thương yêu con, muốn giúp con trưởng thành và đừng bao giờ nóng giận, trừng phạt con vì cách hành xử của cha mẹ, nó ảnh hưởng rất nhiều đến sự phát triển đạo đức của con trẻ.

Hơn thế nữa, những đứa trẻ ở tuổi mới lớn thường bộc lộ cái tôi của mình. Vì vậy, bậc làm cha mẹ nên chỉ cho con mình quá trình đi tìm kiếm bản thân, nhận biết bản thân, thấy rõ những ưu và khuyết điểm của mình. Chính vì vậy, dùng phương pháp thiền định sẽ giúp trẻ ổn định tinh thần, tìm về sự thảnh thơi an lạc giữa những thử thách, nong nổi, bồng bột của tuổi mới lớn. Giáo dục Phật giáo hiện nay kế thừa và phát huy sự nghiệp giáo dục của Đức Phật nên có những thành tựu to lớn; nội dung, phương pháp giáo dục có nhiều thay đổi để phù hợp với thời đại, nhất là các khoá tu mùa hè dành cho giới trẻ hiện nay rất thịnh hành và kết quả đạt được rất khả quan; các phụ huynh có con em tham gia khoá tu cũng như chính các em đã rất hài lòng về những khoá tu này. Vì vậy, các bậc cha mẹ nên đưa con em mình đến môi trường giáo dục lành mạnh này, điều đó sẽ giúp cho các em rèn luyện được hành vi đạo đức, các kĩ năng, giá trị sống. Đồng thời, các nhà làm công tác giáo dục Phật giáo nên nhân rộng mô hình này tại các chùa, làm mới và đa dạng phương pháp, nội dung giáo dục để thích ứng với lứa tuổi và phù hợp thời đại để công tác giáo dục đạt hiệu quả hơn.

Những học trò của Đức Phật đang đi trên con đường theo gót chân của Ngài phải có bổn phận và trách nhiệm đem những lời Phật dạy hướng dẫn lại cho cuộc đời, giúp những người khác học tập, rèn luyện và ứng dụng giáo pháp vào thực tế của cuộc sống. Nhưng muốn làm được điều đó, chính mỗi cá nhân phải, nổ lực tu tập, chứng ngộ tự thân. Chính thân giáo của người Thầy là bài học hiệu quả nhất, là tấm gương cho thế hệ kế thừa noi theo. Chúng ta đã được noi gương từ vị Thầy của mình, đó chính là Đức Phật, vậy chúng ta không phải là tấm gương sáng để những lớp học trò kế tiếp noi theo.

 

THƯ MỤC THAM KHẢO

I. Đại tạng kinh Việt Nam

Kinh Tiểu Bộ. (2015). Tập I. [Tài liệu dịch]. Hà Nội: NXB Tôn Giáo.

Kinh Tiểu Bộ. (2015). Tập IV. [Tài liệu dịch]. Hà Nội: NXB Tôn Giáo.

Kinh Trung Bộ. (2003). Tập I. [Tài liệu dịch]. Hà Nội: NXB Tôn Giáo.

Kinh Trung Bộ. (2005). Tập II. [Tài liệu dịch]. Hà Nội: NXB Tôn Giáo.

Kinh Trung Bộ. (2001). Tập III. [Tài liệu dịch]. Hà Nội: NXB Tôn Giáo.

Kinh Tương Ưng Bộ. (2013). Tập I. [Tài liệu dịch]. Hà Nội: NXB Tôn Giáo.

Kinh Tương Ưng Bộ. (2013). Tập II. [Tài liệu dịch]. Hà Nội: NXB Tôn Giáo.

II. Sách tham khảo

Daniel Goleman. (1995). Emotional Intelligence (Trí Tuệ Xúc Cảm). [Tài liệu dịch] (2008). Hà Nội: NXB Lao Động – Xã Hội

H.W. Schumann (1982). The Historical Buddha (Ðức Phật Lịch Sử). Trần Phương Lan (dịch). (1997). NXB TP.HCM.

K.Sri Dhammananada. Phật Giáo dưới mắt nhà trí thức. Thích Tâm Quang (dịch). (1994). file:///E:/budsas_m/uni/u-pg-trithuc/pgtrithuc00.htm

Narada. (1980). The Buddha and His Teachings (Đức Phật và Phật Pháp). Phạm Kim Khánh (dịch). (2008). Hà Nội: NXB Tôn Giáo.

Ross Campbell & Rob Suggs. (2010). Teen cần gì ở cha mẹ. [Tài liệu dịch]. Hà Nội: NXB Lao Động-Xã Hội

Thích Chơn Thiện. (2006). Phật Học Khái Luận. HCM: NXB Văn Hóa Sài Gòn.

Thích Nhất Hạnh. (2010). Đạo Phật của tuổi trẻ. NXB Đồng Nai.



[1] Daniel Goleman. (1995). Emotional Intelligence (Trí Tuệ Xúc Cảm). [Tài liệu dịch] (2008). Hà Nội: NXB Lao Động – Xã Hội, tr.55

[2] K.Sri Dhammananada. Phật Giáo dưới mắt nhà trí thức. Thích Tâm Quang (dịch). (1994). file:///E:/budsas_m/uni/u-pg-trithuc/pgtrithuc00.htm

 

[3] Nhóm kỹ năng sống liên quan đến nhận biết và sống với chính mình gồm: Kỹ năng tự nhận thức; Lòng tự trọng; Sự kiên định; Đương đầu với cảm xúc; đương đầu với căng thẳng.

Tạp chí Hoa Đàm số 26 

Các tin liên quan
» Lấy của không cho - 03:30 CH | 08/06/2016
» Vấn đề niềm tin - 01:01 CH | 06/06/2016
» Luận bàn về Tứ nhiếp pháp - 12:45 CH | 02/05/2016
» Trí tuệ và giàu sang - 03:45 CH | 03/02/2016
» Phật dụng cái Tâm - 03:35 CH | 03/02/2016
» Vị tỳ kheo khất thực bị đói - 01:34 CH | 27/11/2015
» Gốc khổ, vui - 11:28 SA | 26/11/2015
Hình ảnh cuộc đời Đức Phật Thích Ca  
XEM NHIỀU NHẤT
1/
06/06/2013 02:32 ( 14358 )
2/
14/01/2013 06:17 ( 12587 )
3/
05/06/2013 21:53 ( 10644 )
4/
06/06/2013 03:24 ( 10609 )
5/
22/06/2013 19:00 ( 10145 )
6/
06/06/2013 04:46 ( 10094 )
7/
12/01/2015 12:24 ( 9660 )
8/
24/08/2013 08:28 ( 9380 )
9/
14/01/2013 05:58 ( 9250 )
10/
10/03/2014 23:53 ( 9130 )
11/
14/01/2013 05:58 ( 9053 )
12/
14/01/2013 05:56 ( 9022 )
13/
06/06/2013 03:31 ( 8340 )
14/
23/09/2013 16:17 ( 7656 )
15/
13/01/2013 23:11 ( 7567 )
16/
14/01/2013 06:02 ( 7420 )
17/
14/01/2013 06:14 ( 7311 )
18/
10/03/2014 23:52 ( 6654 )
19/
29/07/2014 19:51 ( 6192 )
20/
08/06/2013 06:04 ( 6022 )
NHẠC PHẬT GIÁO
TRUY CẬP
Bạn là người truy cập thứ
: 26 055 930
Đang truy cập
: 309

Chinese Buddhism Pages
中国佛教网
http://www.foyuan.cn http://www.fod123.com http://www.hsfj.com http://www.pszj.org http://www.cnbuddhism.com http://www.foyue.net.cn http://www.21foxue.com http://www.foyin.com
http://www.putuoshan.org.cn http://www.fo114.net http://www.chinawts.com http://www.chinafo.org http://www.fjnet.com http://www.chinavegan.com http://www.fowang.com http://www.hongfasi.net